W zakresie oceny wystąpienia przewlekłości postępowania znaczenie ma nie tylko sam sztywny upływ czasu, ale wszystkie okoliczności wpływające na przebieg danego postępowania, w tym również podejmowane w trakcie przez sąd czynności oraz postępowanie skarżącego (postanowienie SN z 14.5.2026 r., I NSP 111/26). Stwierdzenie przewlekłości postępowania jest zatem dopuszczalne wtedy, gdy zwłoka jest nie tylko nadmierna, ale nie znajduje też uzasadnienia w okolicznościach danej sprawy (postanowienie SN z 14.5.2026 r., I NSP 148/26). Ustawodawca zobowiązuje wprost do ustalenia, czy i jaki wpływ na sprawność postępowania ma m.in.: charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień (postanowienie SN z 26.2.2026 r., I NSP 397/25). Przewlekłość postępowania może nastąpić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy  (postanowienie SN z 9.6.2026 r., I NSP 160/26). Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także przez aktywność stron. Dlatego ocena sprawności postępowania nie może pomijać zachowania się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (postanowienie SN z 14.1.2026 r., I NSP 516/25). 

Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy ustawy z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1725) nie przewidują odrębnej skargi na przewlekłość postępowania incydentalnego, np. postępowania zażaleniowego czy z wniosku o wyłączenie sędziego. Wniesienie kolejnej skargi na przewlekłość postępowania w tej samej sprawie dopuszczalne jest po upływie 12 miesięcy od daty wydania przez sąd orzeczenia uwzględniającego lub oddalającego poprzednią skargę.