Brak pouczenia świadka o treści art. 183 § 1 KPK a odpowiedzialność za fałszywe zeznania – analiza wyroku Sądu Najwyższego – Kancelaria Obrusznik | Radca Prawny Częstochowa

Brak pouczenia świadka o treści art. 183 § 1 KPK a odpowiedzialność za fałszywe zeznania – analiza wyroku Sądu Najwyższego

Skontaktuj się z nami i skorzystaj z wiedzy i doświadczenia naszych radców prawnych.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 17.04.2025 r. o sygnaturze II KK 257/24, brak pouczenia świadka o treści art. 183 § 1 KPK skutkuje jego bezkarnością za złożenie fałszywych zeznań, jeśli dotyczy to odpowiedzi udzielanych w trakcie pytania. Z kolei zaniechanie tego pouczenia przed fazą swobodnej wypowiedzi, w trakcie której świadek złoży fałszywe lub zatajeni prawdę, umożliwia pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej.

Stan faktyczny

Sąd Rejonowy w K. uznał D.W. i Ł.W. za winnych składania fałszywych zeznań dotyczących przebiegu wypadku komunikacyjnego spowodowanego przez W.W., członka ich rodziny. Sąd stwierdził, że obwinieni zostali prawidłowo pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a mimo to, z obawy o odpowiedzialność karną W.W., zdecydowali się przekazać nieprawdziwe informacje. Sąd wymierzył oskarżonym karę grzywny.

Jednakże Sąd Okręgowy w Z. uwzględnił apelację obrońcy oskarżonych, uniewinniając D.W. i Ł.W. Odwołał się do art. 233 § 3 KK, który wyłącza odpowiedzialność osoby składającej fałszywe zeznania, jeśli nie została ona pouczona o prawie do odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytanie mogące narazić osobę dla niej najbliższą na odpowiedzialność karną lub skarbową. SO w Z. zauważył, że SR w K. pouczył świadków tylko o art. 182 KPK, a pominięcie pouczenia o art. 183 § 1 KPK, skutkowało ich uniewinnieniem.

Stanowisko Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zaznaczył, że istotne dla sprawy jest ustalenie, w jakiej fazie zeznań świadek złożył fałszywe informacje. Zgodnie z art. 171 § 1 KPK, świadek najpierw składa swobodną wypowiedź, a następnie, jeśli zachodzi potrzeba, może odpowiadać na pytania. SN przypomniał, że świadek, który jest osobą najbliższą oskarżonemu, musi zostać pouczony o prawie do odmowy zeznań oraz o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania przed rozpoczęciem fazy zadawania pytań. Zaniechanie pouczenia w tej fazie, gdy świadek odpowiada na pytania, może prowadzić do bezkarności, ale tylko wtedy, gdy fałszywe zeznania składane są w odpowiedzi na pytania, a nie w trakcie swobodnej wypowiedzi.

Znaczenie pouczenia w postępowaniu przygotowawczym

Sąd Najwyższy rozważył także, czy pouczenie udzielone świadkom w trakcie postępowania przygotowawczego ma wpływ na ocenę ich fałszywych zeznań. Z protokołu rozprawy wynika, że świadkowie D.W. i Ł.W. zeznali nieprawdę podczas swobodnej wypowiedzi, jeszcze przed zadaniem pytań. Pomimo wcześniejszego pouczenia w postępowaniu przygotowawczym, które dotyczyło art. 182 § 1 KPK oraz art. 183 KPK, SN uznał, że nie może to skutkować ich bezkarnością. Wskazano również na istotność literalnego brzmienia art. 233 § 3 KK, który mówi o odpowiedzialności świadka, jeśli nie został on pouczony o prawie do odmowy odpowiedzi na pytanie.

Podsumowanie

Wyrok Sądu Najwyższego podkreśla, jak istotne jest właściwe pouczenie świadka o jego prawach i obowiązkach w kontekście składania zeznań, zwłaszcza w odniesieniu do prawa do odmowy odpowiedzi na pytanie, które może narazić go na odpowiedzialność. Brak pouczenia w odpowiedniej fazie zeznań może zatem prowadzić do bezkarności za składanie fałszywych zeznań.